Unia Hadziacka - zawarta 16 września 1658 roku w Hadziaczu umowa między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a kozackim wojskiem zaporoskim reprezentowanym przez hetmana kozackiego Iwana Wyhowskiego.
Przewidywała przekształcenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów w unię trzech równorzędnych podmiotów prawnych: Korony,Wielkiego Księstwa Litewskiego i Księstwa Ruskiego utworzonego z województw kijowskiego, bracławskiego i czernihowskiego (wcześniej stanowiących od unii lubelskiej (1569) część Korony). Konsekwencją było traktatowe ustanowienie odrębnych urzędów dla Rusi (stworzono funkcje marszałka ruskiego, obok marszałka koronnego i litewskiego, hetmana ruskiego , kanclerza ruskiego i inne stanowiska analogiczne do istniejących w pozostałych dwóch członach federacji ), dopuszczenie posłów ruskich do Sejmu, a biskupów prawosławnych do Senatu. Unia brzeska miała zostać wykluczona na terenie Księstwa Ruskiego. Tysiąc Kozaków (starszyzny kozackiej) miało otrzymać nadanie praw szlacheckich jednorazowo,a stu Kozaków z każdego pułku kozackiego zatwierdzonych przez hetmana miało z rąk króla otrzymywać szlachectwo corocznie. Postanowienia unii obejmowały również przyjęcie do etatowego rejestru kozackiego 30 tysięcy Kozaków, zrównanie w prawach prawosławia z katolicyzmem, a także powrót szlachty (polskiej i ruskiej) do jej majątków na Ukrainie.
Unia Hadziacka stanowiła prawnomiędzynarodowe przekreślenie ugody perejasławskiej poddającej Ukrainę poddaństwu cara moskiewskiego Aleksego II poprzez jej wypowiedzenie przez wojsko zaporoskie - stronę ugody perejasławskiej,
Unię hadziacką zatwierdził Sejm Rzeczypospolitej i zaprzysiągł (ratyfikował) król Jan Kazimierz. W konsekwencji unii wojsko kozackie przeszło na stronę Rzeczypospolitej i 8 lipca 1659 roku pokonało pod buławą Iwana Wyhowskiego próbującą interweniować zbrojnie na Ukrainie armię moskiewską w bitwie pod Konotopem.
Przeciwdziałanie Rosji (doprowadzenie do buntu czerni, w którym zginął Jerzy Niemirycz (kanclerz ruski) i został obalony hetmanat Iwana Wyhowskiego na rzecz marionetkowego Jerzego Chmielnickiego) sprawiło, iż Unia Hadziacka nie weszła w życie. Po śmierci Niemirycza postulat Księstwa Ruskiego nie został ze strony kozackiej ponowiony ( p.Ugoda cudnowska 1660).
edytuj Zobacz też
Korona Królestwa Polskiego: Pokój w Budziszynie (1018) * Pokój w Krzyszkowie (1157) * Pokój w Kaliszu (1343) * Pokój w Namysłowie (1348) * Pokój w Raciążu (1404) * I pokój toruński (1411) * Pokój w Melnie (1422) * Rozejm w Łęczycy (1433) * Pokój w Brześciu Kujawskim (1435) * II pokój toruński (1466) *
I Rzeczpospolita: Pokój w Szczecinie (1570) * Rozejm w Jamie Zapolskim (1582) * Pokój w Buszy (1617) * Rozejm w Dywilinie (1618) * Pokój w Chocimiu (1621) * Rozejm w Mitawie (1622) * Rozejm w Altmarku (1629) * Pokój w Polanowie (1634) * Rozejm w Sztumskiej Wsi (1635) * Ugoda zborowska (1649) * Ugoda w Białej Cerkwi (1651) * Rozejm w Niemieży (1656) * Unia hadziacka (1658) * Pokój w Oliwie (1660) * Ugoda cudnowska (1660) * Rozejm andruszowski (1667) * Pokój w Buczaczu (1672) * Pokój w Żurawnie (1676) * Pokój Grzymułtowskiego (1686) * Pokój w Karłowicach (1699) * Pokój wiedeński (1738)
Księstwo Warszawskie: Pokój w Tylży (1807) * Pokój w Schönbrunn (1809)
II Rzeczpospolita: Traktat wersalski (1919) * Traktat ryski (1921)