Kataliza - zjawisko zmiany szybkości reakcji chemicznej pod wpływem dodania do układu niewielkiej ilości związku chemicznego, zwanego katalizatorem, który sam nie ulega trwałym przekształceniom lecz tylko tworzy z innymi substratami przejściowe kompleksy.
Kataliza ze swej definicji jest to przyspieszenie reakcji chemicznej. Zjawisko opóźnienia reakcji chemicznej nazywa się inhibicją. Często jest ona niepoprawnie nazywana katalizą ujemną, inhibitor często jest niepoprawnie nazywany katalizatorem ujemnym.
Katalizę należy też odróżnić od zjawiska inicjacji chemicznej. W tym drugim przypadku dodatek niewielkiej ilości związku chemicznego przyspiesza wyraźnie reakcję - lecz inicjator łączy się z innymi substratami na trwałe lub ulega rozkładowi.
Katalizę generalnie dzieli się na:
- homogeniczną - kiedy katalizator znajduje się w tej samej fazie termodynamicznej co substraty - np: jest razem z substratami rozpuszczony w układzie reakcji.
- heteregeniczną - kiedy katalizator znajduje się w innej fazie termodynamicznej niż jeden lub wszystkie substraty - np: katalizator jest osadzony na powierzchni ciała stałego.